Een bezoek brengen aan een historisch huis betekent ervaren en beleven, het ondergaan en genieten van sfeer, schoonheid, karakter. Het betekent ook: geboeid raken door de geschiedenis van het huis en zijn bewoners, door het verhaal van een bepaalde maatschappelijke klasse en van de omgeving en de streek.

Een bijzonder geheel
Typisch voor historische huizen is de meervoudige gelaagdheid. Het zijn monumenten of monumentwaardige panden met een museale functie; tevens zijn het particuliere woonhuizen met een daarmee vervlochten (kunst)collectie. Een met het huis samenhangende tuin maakt er deel van uit. Ook bevatten historische huizen een sterke immateriële component: de verhalen en herinneringen die eraan verbonden zijn en er op diverse wijzen tastbaar worden gemaakt. Historische huizen bekleden door deze kenmerken een bijzondere positie in de geschiedenis en, in bredere zin, in de cultuur van een land.

Specifieke ensembles
Historische huizen zijn zeer kwetsbaar. Veel waardevolle woonhuizen zijn al verdwenen. Tot het midden van de vorige eeuw was de aandacht ervoor beperkt; die ging voornamelijk naar het monument zelf. In de jaren zeventig nam de interesse toe en werd duidelijk dat er veel lacunes waren in onze kennis over deze ‘ensembles’, deze eenheden van gebouw, groen, verhaal en collectie. Ook wat de sociale context, de bewoners en de wooncultuur betreft is er nog veel onderzoek te verrichten. Duidelijk is dat de specifieke aard van historische huizen aparte aandacht vereist op het gebied van museologie, beveiliging, publieksbeleid, beheer en overheidsbeleid.

Het netwerk Historische huizen
Musea Antwerpen (stad en provincie) startten in samenwerking met kasteel van Gaasbeek en met steun van de Vlaamse overheid in februari 2006 het project Historische huizen Vlaanderen. Doelstelling daarvan is het ontwikkelen van een netwerk van historische huizen in Vlaanderen dat als voorbeeld en motor kan dienen voor een integraal en geïntegreerd museum- en erfgoedbeleid.

Het project streeft voor het publiek, de beheerders en eigenaars, voor de Vlaamse overheid en voor de ruimere museum- en erfgoedwereld naar een bewustwording van de noodzaak dit kwaliteitsvolle culturele erfgoed als afzonderlijke entiteit te behandelen, te koesteren en voor de toekomst te bewaren.