Nicolaas Rockox (1560-1640) speelde als bekleder van talrijke openbare functies (onder andere als schepen en ‘buitenburgemeester’) ruim vijftig jaar een belangrijke rol in het Antwerpse leven van de 16de en 17de eeuw.
In 1603 kocht hij de woning 'Den Gulden Rinck', nu Keizerstraat 10, en het huis ernaast, nr. 12. Van deze twee panden maakte hij één prachtige patriciërswoning in Vlaamse renaissancestijl. Na Rockox’ dood erfde zijn neef, Adriaan van Heetvelde, het huis, met het beding dat ingeval er geen nazaten overbleven, het huis moest worden verkocht ten voordele van de armen. Dat is ook gebeurd in 1715. Frans van Simpelvelt kwam in het huis wonen en liet de renaissancegevel verbouwen in de toenmalige bouwtrant. Vandaar de datum 1715 in de gevel. Het huis is daarna vaak van eigenaar veranderd.
In 1949 werd het eigendom van de vzw Artiestenfonds. Onder impuls van Benoit Roose werd het ingericht als museum dat vooral neostijlen vertegenwoordigde. KBC kocht het Rockoxhuis van het Artiestenfonds in 1970. Onder auspiciën van de bank werd gelijktijdig de Stichting Nicolaas Rockox opgericht, die belast was met de restauratie van het pand en het nog steeds beheert als een getuige van een groots verleden.

Restauratie
Na Rockox’ dood is het huis vaak aangepast aan de behoeften en de smaak van de opeenvolgende bewoners. De structuur van de woning bleef evenwel bewaard.
Toen KBC het pand in 1970 kocht, was het de bedoeling om deze 17de-eeuwse patriciërswoning haar oude luister terug te geven. Oude plannen waren er echter niet. Maar archiefstukken over het huis gaan terug tot 1532, waarbij de beschrijvingen van de panden bij eigendomsoverdracht zeer interessant zijn. Het huis is op zijn historische waarde onderzocht door prof. Victor Blommaert en de met de restauratie belaste architecten J.L. Stynen en R. de Bruyn, verrichtten ook het nodige onderzoek. Uit de confrontatie van de verschillende studies ontstond het definitieve restauratieplan dat goedgekeurd werd door de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen.
Een van de moeilijkste opdrachten was de woning te voorzien van het noodzakelijke moderne comfort, zonder dat afbreuk werd gedaan aan de sfeer van een 17de-eeuws pand. Bij de restauratie bleef de oorspronkelijke stijl van de gevels en interieurs bewaard. Verlaagde plafonds en versieringen in neostijlen werden verwijderd om de originele toestand te herstellen. Waardevolle verbouwingen of aanpassingen werden evenwel behouden, volgens het principe van een verantwoorde restauratie. Op 20 april 1977 werd het Rockoxhuis opengesteld voor het publiek.

Interieur
Na de restauratie van het huis moest het interieur gestoffeerd worden, evenmin een gemakkelijke opdracht. Na Rockox’ dood in 1640 is de volledige inboedel verkocht ten voordele van de armen. Het was uiteraard niet mogelijk om de verspreide inboedel die zich voor een groot deel in musea bevond terug naar het Rockoxhuis te halen. Maar net zoals bij de restauratie, is er historisch verantwoord te werk gegaan, waarbij onder meer is geput uit drie belangrijke tijdsdocumenten.

• Notaris van der Soppen heeft op 20 december 1640, na het overlijden van Rockox, de volledige inventaris van de inboedel van het sterfhuis opgemaakt. De authentieke akte berust in het archief van het Maagdenhuis in Antwerpen. De notariële inventaris kon daar waar de beschrijving van meubelen en kunstvoorwerpen niet duidelijk was, geïnterpreteerd worden aan de hand van onder meer genretaferelen, geschilderde kunstkamers en stillevens uit de 17de eeuw.
• Rockox maakte eigenhandig een gecommentarieerde inventaris van zijn muntenverzameling. Die wordt bewaard in het Rijksmuseum Meermanno Westreenianum in Den Haag.
• Voorts is er ook het belangrijke paneel, De Kunstkamer van Burgemeester Rockox, van Frans II Francken (Alte Pinakothek, München) dat in opdracht van Nicolaas Rockox werd geschilderd en dat zijn prachtige kunstkamer voorstelt, Groot Saleth.

Authentieke tijdsdocumenten maken het dus mogelijk om de rijkdom van Rockox’ interieur weer te geven zonder daarbij ver af te wijken van de originele toestand.

Evocatie van een vroeg–17de-eeuwse binnentuin
Hoewel er van de oorspronkelijke binnentuin geen iconografische bronnen voorhanden zijn, beschikken wij over voldoende aanwijzingen dat Rockox een voorbeeldige stadstuin had. Rockox kocht zijn patriciërswoning in 1603. De woning was een 'hoff' rijk. In 1604 heeft Rockox het boek Le théâtre d’agriculture van Olivier de Serres aangeschaft; in de uitgave van deze architect staan richtlijnen om een tuin aan te leggen en zijn plattegronden opgenomen, waarop wij ons geïnspireerd hebben om de historische stadstuin te evoceren.
In 1609 en 1610 heeft Rockox een zending plantjes, heesters en boompjes ontvangen van de Franse humanist en botanicus Nicolas Claude Fabri de Peiresc. Dankzij de bewaarde brieven die de zending begeleidden, weten we exact welke plantensoorten Rockox heeft ontvangen. Ten slotte beschikken wij ook nog over de inventaris van het sterfhuis van Nicolaas Rockox, opgemaakt in december 1640, waarin vermeld staat dat Rockox tien sinaasappelbomen en twee laurierbomen had die op dat moment overwinterden in de kelders van het huis. Op basis van onder meer deze documenten is in het voorjaar van 2002 de binnentuin van het Rockoxhuis een voorbeeld van een vroeg–17de-eeuwse stadstuin geworden.

Openingstijden
di t/m zo 10-17u
Gesloten op 1 en 2 januari, Hemelvaartsdag, op 1 en 2 november en op 25 en 26 december.

Toegangsprijzen

• Individuele bezoekers: 2,50 euro
• Groepen vanaf 15 personen, per persoon: 1,25 euro -26: 1,25 euro
• OKV-museumkaart: 1,25 euro
• KBC-cliënteel en KBC-personeel: gratis
• Groepen van scholieren en studenten: gratis -19 jaar/ +60: gratis
• VMV en ICOM: gratis
• Mindervaliden: gratis
• Werkzoekenden: gratis

Elke laatste woensdag van de maand is het museum gratis toegankelijk.

Rondleidingen
Groepsbezoeken onder leiding van stadsgidsen zijn mogelijk na reservering bij de Toeristische Dienst van de Stad Antwerpen: Gidsenbeurs, Grote Markt 15, 2000 Antwerpen, tel. 0032 (0)3 203 95 32

• 16 November 2007 - 10 Februari 2008
  Samson en Delila, een Rubensschilderij keert terug
• 23 Februari 2008 - 17 Juni 2008
  Ooggetuigen aan de Schelde
• 27 Juni 2008 - 24 Oktober 2008
  Sesam open u? - Conferentie 23-24 oktober